Wat verandert er met de Omgevingswet?

De Omgevingswet heeft als doel het omgevingsrecht eenvoudiger te maken. Maar liefst 26 wetten over de fysieke leefomgeving worden gebundeld in één wet met vier AmvB’s waarin de uitvoeringsregels staan. Deze uitvoeringsregels hebben ook gevolgen voor de lokale energietransitie. De Omgevingswet is overigens nog in voorbereiding. Er kunnen nog elementen worden gewijzigd en bevoegdheden van gemeenten kunnen bijvoorbeeld nog worden uitgebreid. Maar de hoofdlijnen liggen vast.

  1. Energie wordt integraal onderdeel van het omgevingsbeleid
    Gemeenten worden verplicht een Omgevingsvisie op te stellen: een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving, waarin energie niet mag ontbreken. De Omgevingsvisie maakt de ruimtelijke impact van de energietransitie zichtbaar en ook de relatie met bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteit, geluid en natuur. Daarmee wordt de Omgevingsvisie een sturend instrument in de ruimtelijke ontwikkeling.
  2. Gemeenten krijgen meer bevoegdheden
    De Omgevingswet geeft gemeenten meer bevoegdheden, zoals:
    • strengere eisen stellen aan de energieprestatie van nieuwbouw dan de landelijke eis;
    • ervoor kiezen nieuwbouw niet meer op aardgas aan te sluiten;
    • in haar beleid vastleggen hoe het aardgasnetwerk wordt uitgefaseerd. Mogelijk worden de bevoegdheden van gemeenten in de definitieve wetstekst nog uitgebreid.
  3. Inwoners en andere stakeholders worden betrokken bij het maken van beleid
    De energietransitie heeft effect op elke inwoner. Het betrekken van inwoners bij de energietransitie is dan ook een belangrijke voorwaarde voor succes. Burgerparticipatie is een van de pijlers van de Omgevingswet. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie is het verplicht inwoners te betrekken. Dat kan op vele manieren, bijvoorbeeld in de vorm van een denktank met inwoners, zoals in de gemeente Voorst.
  4. Gemeenten krijgen nieuwe instrumenten om de energietransitie te faciliteren
    De Omgevingswet komt met een aantal nieuwe instrumenten die gemeenten kunnen benutten om aan de energietransitie te werken, zoals de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan (zie voor alle instrumenten bijlage 1). In de Omgevingsvisie stelt de gemeente haar ambities en doelstellingen op het gebied van energie vast, in het Omgevingsplan worden die doelstellingen geconcretiseerd en juridisch vastgelegd.

Het Rijk moedigt gemeenten aan om zich voor te bereiden op de Omgevingswet, ervaringen uitwisselen en alvast in de geest van de wet te gaan werken door gebruik te maken van de nieuwe instrumenten en bevoegdheden. De Crisis- en herstelwet geeft gemeenten nu al ruimte voor een experiment bestemmingsplan met verbrede werkwijze. Daarin zijn de voordelen die de Omgevingswet biedt, opgenomen.