It giet oan

De energietransitie zal de wereld veranderen. Zonneweides, windmolens en biomassa gaan op het platteland ruimte innemen. In de stad komen overal zonnepanelen en energie-opslaginstallaties. Stad en platteland zullen elkaar hard nodig hebben om de transitie waar te kunnen maken. Elke regio zal daarin passende oplossingen moeten zoeken. ‘One size fits all’ gaat hier niet op.

De Omgevingswet geeft gemeenten de mogelijkheid om op hun eigen manier invulling te geven aan de energietransitie. In Fryslân zijn andere oplossingen nodig dan in de regio Nijmegen of Rijnmond.

Het is van groot belang dat gemeenten in een regio samen met de netbeheerders een energietransitieplan maken en daar draagvlak voor organiseren bij burgers en bedrijven.

Dit betekent dat gemeenten met burgers in gesprek moeten over hun ideeën en wensen voor een Omgevingsvisie. Waar maken we ruimte voor woningbouw, mobiliteit en bedrijven? Waar mag een zonneweide komen en waar beslist niet? Waar leggen we een warmteleidingnet aan en waar maken we plaats voor accu-installaties? Waar doen we iets met zon en waar zoeken we de oplossing in geothermie?

De inrichting van de infrastructuur voor energie is een publieke taak. Gemeenten en netwerkbedrijven horen samen de afwegingen en keuzes te maken. Daarna kunnen energiebedrijven, aannemers en installatiebedrijven aan de slag om het energietransitieplan uit te voeren.

Ik vrees dat het in ons volle land niet altijd mee zal vallen om alle betrokken partijen bij elkaar te brengen en tot consensus te komen. Juist daarom is het van belang om tijdig te beginnen en nu al te anticiperen op de Omgevingswet. De tips uit deze publicatie van Stroomversnelling kunnen daar zeker bij helpen.

De gebouwde omgeving kán in 2050 energieneutraal zijn. Dat doel is haalbaar. Maar dan moeten we wel gemiddeld 1000 woningen per dag isoleren en van hernieuwbare energie voorzien. We kunnen dus geen dag meer wachten.

In Fryslân zij we daar nu druk mee bezig: via de Friese regietafel bereiden we echte systeemkeuzes voor: geothermie, full electric, restwamte of groengas... Voor elke wijk of dorp de beste keuze. It giet oan!

Ferd Crone 
burgemeester van Leeuwarden, voorzitter G32

Inleiding

Eén van de doelen van de Omgevingswet, die naar verwachting in 2020 ingaat, is dat gemeenten meer regie krijgen bij de energietransitie. Deze transitie is een van de grote, strategische opgaven voor een toekomstbestendig Nederland.

Wat verandert er precies met de Omgevingswet? Welke kansen biedt de wet voor u als gemeente? En wat kunt u doen om daarop voor te sorteren? Op deze website leest u daar meer over. We bieden inspiratie aan gemeentebestuurders en beleidsmedewerkers die zich willen voorbereiden, zodat ze in 2020 klaar staan om volgens de Omgevingswet te gaan werken.

De website is opgesteld door Stroomversnelling, in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM). Stroomversnelling is een brede maatschappelijke beweging van bouwers, woningcorporaties, toeleveranciers, gemeenten en andere stakeholders die er samen met de overheid aan werken om woningen energieneutraal te maken. Dat kan bijvoorbeeld via een complete nul-op-de-meter-renovatie, waarbij een woning all-electric wordt, of via een nul-op-de-rekening-renovatie, waarbij een woning warmte krijgt via een duurzaam warmtenet, of op nog andere manieren. Stroomversnelling wil massa maken door industriële concepten te ontwikkelen, waardoor woningen beter en comfortabeler worden én de prijzen omlaag gaan. Op die manier worden energieneutrale woningen beter bereikbaar voor een breed publiek.

Het realiseren van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord van Parijs, het Energieakkoord en de Energieagenda is een enorme opgave. Woningen moeten in 2050 hun eigen, duurzame energie opwekken en gaan dus van het gas af. Dit betekent in dat er de komende 30 jaar ruim 7 miljoen woningen moeten worden gerenoveerd. Dat zijn dus ruim 200.000 woningen per jaar.

Gemeenten vervullen volgens de Energieagenda van het kabinet-Rutte II een cruciale rol in de energietransitie. De Omgevingswet helpt gemeenten hiervoor de randvoorwaarden te scheppen en te bevorderen dat op het goede moment de juiste investeringsbeslissingen worden genomen. Op lokaal en regionaal niveau kan het best worden bekeken wat de besparingsmogelijkheden zijn, welke duurzame alternatieven geschikt zijn om in de warmtevraag te voorzien en in welk tempo de transitie vorm kan krijgen. De gemeente legt in een Omgevingsplan, tevens lokaal energie- en warmteplan, vast op welke wijze en met welke instrumenten de verduurzaming vorm krijgt.

De Omgevingswet biedt kansen om de energietransitie van steden, dorpen en wijken een boost te geven. Werkende weg zal duidelijk worden wat allemaal kan en niet kan. Er is al veel kennis en er zijn al tal van goede voorbeelden waarvan anderen kunnen leren. Dat laat deze brochure zien. Hieronder wordt eerst kort beschreven wat er met de Omgevingswet verandert. Daarna volgen vier tips over wat gemeenten kunnen doen om vaart te zetten achter de energietransitie, met voorbeelden van hoe dat in diverse gemeenten al gebeurt.